Għar Dalam

Ingang van het museum van Ghar DalamIngang van het museum van Ghar Dalam

Ghar Dalam (of Grot der duisternis) is een 144 meter diepe en zeven meter brede grot in de omgeving van de plaats Birzebbuga op 15,5 meter boven de waterspiegel. De plek is interessant omdat er het oudste bewijs voor de bewoning van Malta gevonden werd. De grot zou maar liefst 7.400 geleden door mensen bewoond zijn geweest, terwijl de oudste resten en fossielen in de grot maar liefst 500.000 jaar oud zijn. Daarnaast zijn in de grote hoeveelheden beenderen gevonden van dieren die inmiddels zijn uitgestorven.

Het ontstaan van de grot

De grot ontstond aan het eind van de laatste ijstijd; een periode die ruim twee miljoen jaar duurde. Grote delen van Noord-Europa waren toen bedekt met een ijskap. Hoewel er geen ijskap was, ondervond Malta wel de gevolgen van de ijstijd. Het regende er namelijk vrijwel onafgebroken gedurende een periode van 300.000 jaar. Het regenwater vormde de rivieren, die door erosie langzaam de valleien van Malta lieten ontstaan. In de vallei Wied Dalam loste bovendien een ondergrondse kalksteenlaag op in de regen, waardoor de grot Ghar Dalam ontstond. Aangezien de grot aan beide zijden open was, liep er een rivier doorheen.

Door de kou van de ijstijd trokken veel dieren van Europa naar het zuiden. Dit deden zij onder andere via een landbrug, waar Malta onderdeel van uitmaakte. Toen het water in het Middellandse Zeegebied steeg, raakten de dieren ingesloten op het eiland. Die diersoorten moesten zich vervolgens sterk aanpassen aan het kleine gebied waarbinnen ze moesten leven. Van enkele soorten ontstonden daardoor dwergvarianten. Veel resten van dieren kwamen in de grot terecht doordat de rivier ze erin zoog en er als sediment achterliet. Andere dieren raakten opgesloten in de grot en stierven er.

De lagen in het sediment

Op basis van de resten die werden gevonden in de ondergrond van de grot Ghar Dalam, is deze grofweg onder te verdelen in zes lagen, waarbij de bovenste laag vanzelfsprekend de jongste is.

  • De Gecultiveerde dierenlaag; een 74 centimeter dikke laag met resten van vee, zoals koeien, paarden, schapen en geiten. Deze laag bevat ook resten die wijzen op menselijke bewoning, zoals aardewerk, scherven en gereedschap
  • Een kalkhoudende laag met een dikte van ongeveer 0,6 centimeter.
  • De hertenlaag; een 1,75 meter dikke laag waarin resten van dwerg-edelherten zijn gevonden. Behalve herten werden er resten van roofdieren als de bruine beer, wolven en vossen gevonden. Ook grote zwamen, reuzeschildpadden en woelmuizen lieten hun skelet hier achter.
  • Een 35 centimeter dikke kiezellaag, die voornamelijk bestaat uit kiezelstenen en (grote) rotsen die door de rivier de grot binnen zijn gevoerd.
  • De nijlpaardlaag. Een 1,2 meter dikke laag waarin voornamelijk resten van Maltezer dwergnijlpaarden (hippopotamus melitensis) werden gevonden. Ook de resten van dwergolifanten bevinden zich in deze laag, evenals de resten van slaapmuizen.
  • Een botvrije kleilaag met een dikte van ongeveer 1,25 meter.

Van de genoemde lagen zijn vooral de nijlpaardlaag, de hertenlaag en de gecultiveerde dierenlaag interessant. De nijlpaardlaag bevat resten uit een langdurige tropische periode in de prehistorie. De hertenlaag bevat resten uit de ijstijd (die in Malta voornamelijk bestond als regentijd) en de gecultiveerde dierenlaag is ontstaan tijdens bewoning door de eerste mensen van Malta.

De nijlpaardlaag

Al in de prehistorie begaven dieren zich in de grot. Velen van hen slaagden er niet in de grot weer levend te verlaten. Andere dieren (of hun resten) werden met het water van de rivier de grot in gespoeld. Onder in de grot zijn daardoor veel skeletten van dieren achtergebleven, die later door archeologen konden worden geborgen. Daardoor kan veel gezegd worden over de dieren die in het verre verleden (tot 500.000 jaar geleden) in de omgeving leefden. Zo werden er onder andere resten van dwergolifanten (met een schofthoogte van ongeveer 90 centimeter), dwergnijlpaarden en slaapmuizen gevonden. Doordat de nijlpaarden en olifanten op het eiland geen natuurlijke vijanden hadden en er een gebrek aan eten bestond, kwam er eilanddwerggroei voor. Dat is een evolutionair verschijnsel waarbij diersoorten die afgezonderd op een eiland leven kleiner worden. Het feit dat soortgelijke resten door archeologen ook op onder andere Sicilië, de de Eolische eilanden en Pantelleria werden aangetroffen, geldt als bewijs dat Europa en het noorden van Afrika ooit met elkaar verbonden waren.

De hertenlaag en gecultiveerde dierenlaag

Tijdens een periode, ongeveer 18.000 jaar geleden, waren het vooral hertachtigen waarvan skeletten in de grot terecht kwamen, maar ook de resten van wolven, vossen, de bruine beer en verschillende vogelsoorten werden gevonden in de middelste laag.

In de gecultiveerde dierenlaag werden de bewijzen gevonden van bewoning door mensen. Aangenomen wordt dat zij vanuit Sicilië naar Malta kwamen en dat het vissers waren. Het is het oudste bewijs van bewoning door mensen van Malta. Veel recenter werd de grot gebruikt door herders om hun kuddes in te stallen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende de grot als schuilkelder tegen luchtaanvallen. Tevens werd er destijds een brandstofopslag in de grot gevestigd.

Het museum

Old exhibition hallOld exhibition hall

Bij Ghar Dalam is een museum gebouwd, dat ook dienst doet als entree tot de grot. In de eerste hal wordt, aan de hand van didactische beschrijvingen en voorbeelden in vitrines, uitleg gegeven over het ontstaan van de grot, de bodemsoorten, de lagen in de grot, de dieren die in de omgeving leefden en de opgraving van de grot. Ook wordt het bewijs van bewoning door mensen getoond aan de bezoekers. De tweede hal is ingericht met vitrines in oude Engelse/Victoriaanse stijl en wordt wel de 'Old exhibition hall' genoemd. Hier staan langs de wanden voornamelijk rijen vol fossielen, beenderen, tanden/kiezen en geweien zijn van prehistorische dieren tentoongesteld. In de vitrines in het midden, worden enkele recente skeletten van dieren te getoond. Helaas zijn deze skeletten niet uit de grot afkomstig. In 1980 werd namelijk een belangrijk deel van de collectie gestolen.

Na een bezoek aan het museum, kan er langs enkele trappen (in totaal 64 treden) worden afgedaald naar de grot. Rondom de trappen zijn tuinen aangelegd vol endemische planten, bomen, struiken, cactussen en bloemen.

De grot Ghar DalamDe grot Ghar Dalam

Van de grot zelf zijn slechts de eerste vijftig meter voor bezoekers toegankelijk gemaakt, vanwege het gevaar op instorting. In het gedeelte dat niet te bezoeken is, zijn geen vondsten gedaan. In de grot is duidelijk te zien welke lagen er in het sediment aanwezig zijn. Ook is zichtbaar hoe de grot is afgegraven voor het archeologische onderzoek.

Het museum en de grot zijn elke dag van de week te bezoeken van 09:00uur tot 17:00uur. De toegang bedraagt voor volwassenen € 5, -. Studenten, jongeren en senioren betalen € 3,50 en kinderen tot 12 jaar betalen € 2,50.

Bereikbaarheid

Ghar Dalam is eenvoudig te bereiken met bus 82 vanuit Valletta. De halte 'Dalam' ligt direct voor de ingang van het museum. Ook lopend vanuit Birzebbuga is de grot vrij eenvoudig bereikbaar. Het centrum van de plaats is eenvoudig te bereiken met de bus X4. Ook met bijvoorbeeld een huurauto moet het geen probleem zijn om de grot te vinden. Ghar Dalam ligt aan de weg tussen Zejtun en Birzebbuga.



Google